اوايل هجرت ، شراب بر مسلمين تحريم بوده است . و اگر سياق آيات مورد بحث مخصوصا جمله * ( « فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ » ) * و آيه * ( « لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا . . . » ) * را مورد دقت قرار دهيم جاى هيچ شبهه باقى نمىماند كه ابتلاى عده اى از مسلمين به اين عمل در ايامى كه آيه سوره بقره نازل شده و هنوز آيات مائده نازل نشده بوده از باب دنباله عادت زشت قبلى بوده است ، عينا مانند همخوابگى با زنان بوده است در شبهاى ماه رمضان ، كه چون سابقا عادت بر اين عمل داشته‌اند دشوارشان بود كه در شبهاى ماه رمضان از آن صرفنظر كنند ، و مرتكب عصيان مىشده‌اند ، تا اينكه آيه « أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ » « 1 » نازل شد و حكم قبلى را نسخ كرد . پس به خوبى روشن شد كه در اين روايات از دو جهت اشكال هست : يكى از جهت اختلافى كه در تعيين تاريخ تحريم خمر در آنها هست كه در روايت اولى تاريخ تحريم خمر قبل از جنگ احد ذكر شده بود . و در بعضى از روايات مانند روايتى كه طبرى در تفسير خود و سيوطى در در المنثور از طبرى و ابن منذر و قتاده نقل كرده تاريخ آن بعد از جنگ احزاب ذكر شده است . « 2 » ليكن اين اشكال را تا اندازه اى مىتوان رفع نمود و گفت : ممكن است مراد از اينكه : تحريم خمر بعد از جنگ احزاب بوده ، اين باشد كه آيات سوره مائده در آن ايام نازل شده است ، گر چه اين محمل خيلى با لفظ بعضى از روايات موافقت ندارد . دوم از جهت اينكه دلالت دارند بر اينكه شراب قبل از نزول آيات سوره مائده حرام نبوده ، و يا اگر حرام بوده حرمتش حتى براى اصحاب هم واضح نبوده است ، و حال آنكه آيه شريفه سوره اعراف صراحت دارد در تحريم مطلق « اثم » ، و آيه سوره بقره هم صراحت دارد در اينكه شرب خمر « اثم » است ، با اين حال چطور در اين ايام حرمت خمر براى اصحاب واضح نبوده است ؟ ! و اينكه كسى بگويد : حرمت « اثم » در مكه و قبل از هجرت در ضمن يك عده از گناهان در آيه

--> ( 1 ) حلال شده است براى شما در شبهاى صيام همخوابگى با زنانتان ، آنها لباس شما و شما لباس براى آنهاييد ، خدا دانست كه چگونه شما به خود خيانت كرديد و لذا از جرم و گناه شما در گذشت . سوره بقره آيه 187 . ( 2 ) در المنثور ج 2 ص 318 .